Old Shusha

Powieść epicka, pełna krajobrazów, dialogów, codzienności i zakorzenienia w ziemi. Powieść o Shushy z perspektywy bohaterów, bez opowiedzenia się po żadnej stronie narracji politycznej. Pierwszy tom powieści opisuje narodziny miasta, pierwsze dramatyczne wydarzenia: najazd Aghy Muhammada Chana, oblężenie Shushy, pierwsze straty i wielkie przemiany, które wpłynęły na dalsze losy Shushy i jej mieszkańców. Po najeździe nastąpiła odbudowa miasta, narodziny nowej elity Shushy i wzmocnienie relacji między rodami, rozwinął się świat kulturowy regionu, a przede wszystkim - historia powoli, nieuchronnie zaczęła przechodzić z pamięci dziadków do świadomości ich dzieci. W pierwszym tomie opisana jest młodość Anahid i Mirsaida, spotkanie dwóch światów, pierwsze przyjaźnie, pierwsze konflikty i narodziny legendy. Historia tej powieści zaczyna się zanim padły strzały, zanim słowa „front", „linia kontaktu" i „strefa bezpieczeństwa" weszły do codziennego języka.
Zaczyna się w czasie, gdy Górski Karabach był miejscem życia - nie symbolem, nie problemem międzynarodowym, lecz regionem zamieszkałym przez ludzi o splątanych losach, pamięciach i przywiązaniach. Do końca lat osiemdziesiątych XX wieku Górski Karabach funkcjonował jako Autonomiczny Obwód Górskiego Karabachu w granicach Azerbejdżańskiej SRR, będącej częścią Związku Radzieckiego. W drugiej połowie lat 80., wraz z polityką pieriestrojki i głasnosti, dawne konflikty zaczęły wychodzić na powierzchnię. W 1988 roku w Górskim Karabachu pojawiły się masowe demonstracje domagające się zmiany statusu regionu i jego przyłączenia do Armeńskiej SRR. Równolegle narastały napięcia etniczne w innych częściach Zakaukazia. Rozpad Związku Radzieckiego w 1991 roku pozostawił po sobie próżnię władzy i bezpieczeństwa. Dawne granice administracyjne stały się granicami państwowymi, a lokalne konflikty - konfliktami międzynarodowymi.
W latach 1991-1994 doszło do pełnoskalowej wojny między Armenią a Azerbejdżanem o kontrolę nad Górskim Karabachem i okolicznymi terytoriami. W latach 1994-2020 Karabach funkcjonował jako konflikt „zamrożony":
- bez formalnego porozumienia pokojowego
- bez uznanego statusu międzynarodowego
- z okresowymi eskalacjami przemocy
W tym czasie:
- Ormianie kontrolowali większość terytorium Górskiego Karabachu oraz okoliczne rejony
- Azerbejdżan utracił realną kontrolę nad tym obszarem, ale nie zrezygnował z roszczeń
Granice istniały faktycznie, lecz nie prawnie.
Ludzie żyli w cieniu niepewności, propagandy i pamięci wojny.
Dla Azerbejdżanów Karabach był:
- utraconą ziemią
- symbolem niesprawiedliwości
- raną narodową
Dla Ormian Karabach był:
- przestrzenią bezpieczeństwa
- miejscem historycznego zakorzenienia
- dowodem samostanowienia
Obie narracje istniały równolegle, rzadko się spotykając.
A pomiędzy nimi byli ludzie, których życie nie mieściło się w żadnej czystej wersji historii.
Akcja Tomu I obejmuje:
- ostatnie lata „zamrożonego konfliktu"
- czas narastającego napięcia
- okres, gdy historia zaczyna przyspieszać, zanim jeszcze stanie się to oczywiste
To opowieść o:
- rodzinach, które pamiętają dawne sąsiedztwa
- młodych ludziach, którzy dziedziczą cudze lęki
- kulturze, która trwa mimo polityki
- ziemi, która staje się argumentem
Nie jest to historia o tym, kto ma rację.
Jest to historia o tym, jak racje zamieniają się w losy.
Bo zanim Karabach stał się polem bitew, był miejscem życia.