Czas i trwanie

Studia o Bergsonie to pionierski dla powojennej recepcji filozofii Bergsona w Polsce zbior tekstow wydany po raz pierwszy w 1982 roku; zarazem ksiazka w dorobku Skargi juz nie tylko historyczna, lecz stricte filozoficzna. Czas i trwanie mozna wiec czytac takze jak dramat kostiumowy rozgrywajacy sie w dwoch wymiarach czasowych: historycznym i wspolczesnym. Ow dramat kostiumowy jest opatrzony pierwszorzednym dubbingiem. Kant mowi w tej ksiazce glosem Siemka, Husserl - glosem wczesnego Ingardena (...), Bergsonowi zas Skarga uzycza wlasnego glosu, wszelako nie bezkrytycznie. (...) Czyz nie wyglada to tak, jakby Skarga probowala w ten sposob okreslic formacje umyslowa, do ktorej sama nalezala? (Bartosz Dzialoszynski). Czym bowiem jest przeszlosc? Ona trwa, a wiec jest obecnoscia, ona istnieje w dalszym ciagu. Bergson zadal sobie niemalo trudu, aby jej istnienia dowiesc. Zatem nie nosi na sobie pietna znikomosci, nie staje sie absolutnie niedostepna. Przeciwnie, Bergson byl gotow podkreslac jej dzialanie w chwili aktualnej. I to samo dotyczy przyszlosci, ta bowiem jest w ogole nie do pomyslenia, przewidziec jej nie mozna, prospektywne wyobrazenia sa puste, a wiec to, co jest przyszle, w ogole nie ma sensu, zanim nie stanie sie obecnoscia. Trwanie w ten sposob uzyskuje wbrew zamierzeniom Bergsona tylko jeden wymiar - terazniejszosci. Czas zostaje ogolocony z tego, co dla niego najistotniejsze - z jego uplywu. Zapewne Bergson by sie bronil przed taka interpretacja, twierdzac, ze chcial, przeciwnie, podkreslac ow nieodwracalny bieg czasu, ze dostrzegal jakosciowa roznice miedzy percepcja a pamiecia, miedzy obecnoscia i przeszloscia.